ABD merkezli CNN televizyonu, Çin’in önümüzdeki birkaç hafta içinde İran’a yeni hava savunma sistemleri göndermeye hazırlandığını aktardı.
ABD’li yayın kuruluşu CNN International kanalının 3 ABD istihbarat kaynağına dayandırdığı haberine göre Çin, önümüzdeki haftalarda İran’a yeni hava savunma sistemleri tedarik etmeye hazırlanıyor. ABD istihbaratı ayrıca İran’ın ateşkesi, önemli yabancı ortaklarının yardımıyla belirli silah sistemlerini yenilemek için bir fırsat olarak kullanıyor olabileceğini belirtiyor. Kaynaklardan ikisi, Çin’in menşeini gizlemek için sevkiyatı üçüncü ülkeler üzerinden yönlendirmeye çalıştığına dair işaretler olduğunu ifade etti. Kaynaklara göre Çin’in İran’a göndermeye hazırlandığı sistemler, MANPAD olarak bilinen omuzdan fırlatılan uçaksavar füze sistemlerini içeriyor. Kaynaklara göre Çinli şirketler, İran’a yaptırım uygulanan çift kullanımlı teknolojiyi satmaya devam ediyor ve bu teknoloji de İran’ın silah üretmeye ve navigasyon sistemlerini geliştirmeye devam etmesini sağlıyor.
MANPAD füze sistemleri, İran’da 5 haftalık savaş boyunca alçak uçuş yapan ABD askeri uçaklarına tehdit oluşturmuştu. Trump düzenlediği basın toplantısında, geçtiğimiz hafta İran üzerinde düşürülen ABD’ye ait F-15 savaş uçağının "omuzdan fırlatılan bir füze" ile vurulduğunu ima etmişti. İran ise detay vermeden uçağı vurmak için "yeni" bir hava savunma sistemi kullandığını açıklamıştı.
İran’ın hem Çin hem de Rusya ile uzun süredir devam eden askeri ve ekonomik ilişkileri bulunuyor. İran, Shaded insansız hava araçları göndererek Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşına büyük ölçüde destek vermiş, yaptırım uygulanan petrolünün büyük bir kısmını da Çin’e satmıştı.
MANPADS Nedir? Taşınabilir Hava Savunma Sistemleri Hakkında Her Şey
MANPADS (Man-Portable Air-Defense Systems), tek bir asker veya küçük bir tim tarafından taşınabilen ve omuzdan ateşlenerek uçaklara karşı kullanılan etkili karadan havaya füze sistemleridir. Modern piyade birliklerinin en stratejik uçaksavar silahları olan bu sistemler, özellikle düşük irtifadaki hava araçları için ciddi bir tehdit oluşturur.
MANPADS Tarihçesi ve Gelişimi
Piyade birliklerine hava savunma yeteneği kazandırma fikri 1960’lı yıllarda hayat buldu. Bu dönemde:
ABD: Redeye sistemlerini geliştirdi.
Sovyetler Birliği: Strela serisiyle yanıt verdi.
Günümüzde dünya genelinde tahmini 1 milyon civarında MANPADS üretildiği düşünülmektedir. En az 102 ülkenin envanterinde bulunan bu silahların, halihazırda 500 bin ile 750 bin adet arasında aktif stokta olduğu tahmin edilmektedir.
Taşınabilir Hava Savunma Sistemi Türleri ve Teknolojileri
MANPADS teknolojisi, füzeyi hedefe yönlendirme yöntemine göre üç ana kategoriye ayrılır:
Kızılötesi (Isı Güdümlü) Arayıcılar: En yaygın türdür. Uçağın motorundan yayılan ısıyı takip eder. Stinger, Strela ve Igla gibi modeller bu sınıfa girer.
Lazer Güdümlü Sistemler: Hedefin üzerine yansıtılan bir lazer ışınını takip ederek imha gerçekleştirir.
Komuta Hattı Görüşlü (CLOS): Operatörün bir uzaktan kumanda aracılığıyla füzeyi manuel olarak hedefe yönlendirmesi prensibiyle çalışır.
Kritik Bilgi: Güncel MANPADS modelleri ortalama 3,2 mil (yaklaşık 5 km) menzile sahiptir. Bu mesafe, sivil uçakların özellikle iniş ve kalkış anlarında büyük risk altında olduğu anlamına gelir.
Küresel MANPADS Üreticileri
Başlangıçta üretim sadece ABD, Rusya, İngiltere ve Çin ile sınırlıyken; bugün 30'dan fazla ülke kendi üretim yeteneğine sahiptir. Günümüz piyasasının ana aktörleri şunlardır: Rusya, Çin, ABD, Fransa, İngiltere ve İsveç.
Güvenlik Riski: Yasadışı MANPADS Yayılımı ve Karaborsa
MANPADS’lerin yasadışı yollarla devlet dışı aktörlerin eline geçmesi, küresel havacılık güvenliği için en büyük tehditlerden biridir. Small Arms Survey verilerine göre, 2011'den bu yana 32'den fazla bölgede yasadışı füze rapor edilmiştir.
Tarihteki Önemli Örnekler ve Kayıp Stoklar
Afganistan Deneyimi: 1980’lerde ABD’nin Afgan savaşçılara verdiği Stinger füzeleri, 260’tan fazla Sovyet hava aracını düşürmüştür. Savaş sonrası bu füzelerin birçoğu karaborsaya düşmüştür.
Irak ve Libya Krizi: 2003 yılında Irak'ta 4.000, 2011 yılında Libya'da ise binlerce MANPADS’in depoların yağmalanması sonucu kaybolduğu bilinmektedir.
Venezuela Faktörü: Latin Amerika'nın en büyük stokuna sahip olan Venezuela'nın elinde yaklaşık 5.000 adet Rus yapımı SA-24 (Igla-S) füzesi bulunmaktadır.
